#UZALEŻNIENIA

Skala problemu w Polsce

► Według badań ESPAD oraz rejestrów na 2026 rok, aż 71% polskiej młodzieży deklaruje uzależnienie od smartfonów.

► Ponad 70% nastolatków wykazuje cechy uzależnienia od internetu, co zmusza instytucje państwowe do wdrażania programów higieny cyfrowej w szkołach.
► Eksperymentowanie z alkoholem i e-papierosami ulega stałemu odmłodzeniu – pierwsze próby inicjacji odnotowuje się już u dzieci w wieku 11-13 lat.

Przyczyny występowania (Czynniki ryzyka)

Bezpośrednim powodem wystąpienia zachowań problemowych są czynniki ryzyka związane ze stylem życia i zachowaniami przejawianymi przez najbliższe otoczenie młodego człowieka. Główne czynniki ryzyka to:

► słaba więź z rodziną, w tym brak bliskości pomiędzy rodzicami i dziećmi, brak stawiania dziecku jasnych oczekiwań, brak jasnych reguł postępowania, niekonsekwencja,
► tolerancja rodziców wobec używania przez dzieci alkoholu, negatywne wzorce picia przejmowane od rodziców (gdy rodzice upijają się, relaksują i bawią tylko przy alkoholu),
► niepowodzenia szkolne oraz słaba więź ze szkołą,

► przynależność do „problemowych” grup rówieśniczych oraz widoczna aprobata rówieśników i dorosłych dla zachowań problemowych.

Sygnały ostrzegawcze (Na co uważać?)

Zmiany zachowania mogą świadczyć o rozpoczęciu eksperymentowania z substancjami lub technologią. Elementy, które powinny wzbudzić w nas niepokój, to:
► oddalanie się od rodziców, kłopoty z nauką, niecierpliwość, agresja, senność lub nadmierne pobudzenie,

► problemy ze snem, sypianie o dziwnych porach, znikanie z domu i unikanie kontaktu po powrocie,
► nadmiernie rozszerzone lub zwężone źrenice, zaczerwienione oczy, bełkotliwa mowa,
► znajdowanie opakowań suszu roślinnego, torebek strunowych z proszkiem, przyborów do palenia (lufki, fifki) oraz specyficzny zapach w pokoju lub używanie kadzidełek.

Jak łatwo zauważyć to sami dorośli w dużej mierze decydują o tym jakie miejsce i rolę odegra alkohol i inne środki psychoaktywne w życiu młodego człowieka. Rodzina i dobre relacje z rodzicami/opiekunami są bardzo istotne w przygotowaniu dziecka do wejścia
w czas dojrzewania i konstruktywnego przeżycia tego okresu. Jeżeli ostrzegamy dziecko, że picie alkoholu jest niebezpieczne i mówimy mu jak szkodliwe jest jego nadużywanie, a sami się upijamy, to wyraźnie pokazujemy, że normą jest mówienie jednego, a robienie czegoś zupełnie innego.

W jakim tempie organizm człowieka spala alkohol?

Z biochemicznego punktu widzenia alkohol etylowy jest dla człowieka substancją toksyczną
i ulega w organizmie złożonemu procesowi przemian. Większość wypitego alkoholu ulega rozkładowi w wątrobie, a ta niewielka ilość, która pozostaje nieprzetworzona, umożliwia pomiar zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu i w moczu.

Proces metabolizowania (wydalanie) przebiega wolniej niż proces wchłaniania, dlatego należy unikać szybkiego wypijania dużych ilości alkoholu. Wątroba w ciągu godziny może spalić w procesie metabolizmu tylko część wypitego alkoholu bez względu na to, ile znajduje się go aktualnie w organizmie. Tempo tej przemiany zależy po części od poziomu enzymów, a ten jest zróżnicowany indywidualnie i zdeterminowany genetycznie.

Liczba gramów czystego (100%) alkoholu etylowego spalana średnio w ciągu godziny wynosi:

► dla mężczyzn: 0,1 x waga (w kilogramach),

► dla kobiet: 0,1 x waga (w kilogramach) -1

Przeliczenie spożywania ilości alkoholu na tzw. porcje standardowe, promile we krwi i czas potrzebny na wytrzeźwienie.

Każdy kierowca powinien opanować umiejętność przeliczania wypitego alkoholu na jednostki nazywane porcjami standardowymi. Pojęcie porcji standardowej wprowadzono z uwagi na konieczność porównywania ze sobą różnych rodzajów napojów alkoholowych, które zawierają różne stężenia alkoholu etylowego. Napoje alkoholowe są różne, ale substancja chemiczna zawarta w wódce, koniaku, likierze, winie, szampanie, piwie oraz innych jest taka sama.

Jedna porcja standardowa (10g czystego alkoholu) zawarta jest w około:

► 250 ml piwa o mocy 5%

► 100 ml wina o mocy 12%

► 30 ml wódki o mocy 40%

Przeliczając zaś powszechnie stosowane pojemności różnych napojów alkoholowych na porcje standardowe,

otrzymujemy następujące liczby:

► 1 butelka/puszka piwa o obj. 0.5 l i mocy 5% = ok. 2 porcje standardowe

► 1 butelka wina o obj. 0,75 l i mocy 12% = ok. 7,5 porcji standardowych

► 1 butelka wódki 0,5 l i mocy 40% = ok. 17 porcji standardowych

Rozkład alkoholu (a w następstwie spadek stężenia alkoholu we krwi) zależy od płci, wagi oraz sprawności procesu metabolizmu w wątrobie. Opierając się na szacunkach i wiedząc, że wątroba zdrowego człowieka może spalić do 10g czystego alkoholu na godzinę (przy czym u kobiet proces ten odbywa się nieco wolniej), możemy powiedzieć, że po wypiciu jednego piwa o mocy 5% potrzebujemy co najmniej 3 godzin na zmetabolizowanie zawartego alkoholu!

(źródło: broszura „Kierowca i alkohol” – Magdalena Pietruszka-Pandey)

Znaczenie działań profilaktycznych i czynniki chroniące

Dzięki kształtowaniu i wzmacnianiu pozytywnych więzi społecznych, postaw i innych cech osobowości można nie dopuścić lub wyeliminować niepożądane społecznie zachowania. Sprzyjają temu sytuacje określane jako czynniki chroniące:

► silna więź z rodzicami, wsparcie rodzinne udzielane dziecku, siła rodziny (spójność, zasoby rodziny), jasne i zdecydowane postawy rodziców negujące picie alkoholu i używanie substancji przez dorastające dzieci, kontrola zachowań,

► zainteresowanie nauką szkolną oraz czynne uczestnictwo w życiu szkoły,
► brak akceptacji dla zachowań odbiegających od norm społecznych, poszanowanie prawa, norm, wartości i autorytetów społecznych, hobby.

Placówki i telefony zaufania niosące pomoc

► PRZYCHODNIA Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia:
ul. Małeckiego 11, 60-706 Poznań, Tel: 61 866 49 58.

► Regionalne Centrum Profilaktyki Uzależnień dla Dzieci i Młodzieży: ul. Wielka Poznańska 89, 64-610 Rogoźno Wlkp., Tel: 67 25 52 341.

► Telefon Zaufania „UZALEŻNIENIA”: 800 199 990 (bezpłatny, codziennie 16:00 – 21:00).

► Pomarańczowa Linia: 801 140 068 (pomoc dla rodziców, których dzieci sięgają po alkohol i substancje odurzające, pon.-pt. 14:00 – 20:00).

► Infolinia dla uzależnień behawioralnych: 801 889 880 (codziennie 17:00 – 22:00).
► Internetowa Poradnia: www.narkomania.org.pl (anonimowa pomoc e-mail lekarza, prawnika i psychologa).

Można także skorzystać z poradni internetowej dostępnej na stronie www.narkomania.org.pl oraz z mapy placówek: https://kcpu.gov.pl/mapa/